Foreign Direct Investment under Rouhani

Why Direct Foreign Investment in Iran has Declined under President Rouhani

چرا سرمایه گذاری مستقیم خارجی در زمان ریاست جمهوری آقای روحانی کاهش یافته است

اسماعیل حسین زاده 

.چند دلیل عمده را میتوان برای این کاهش ذکر کرد

یکی از دلایل عمده کاهش سرمایه گذاری تولیدی (اعم از خارجی و داخلی) در ایران را میتوان به سیاست تجارت خارجی یا بازرگانی بین المللی دولت آقای روحانی نسبت داد. این سیاست که از یک طرف درهای مملکت را به روی واردات بی حساب و کتاب کالا های خارجی باز گذشته، و از طرف دیگر تشویق یا حمایتی از صادرکنندگان به عمل نمی آورد، انگیزه  سرمایه گذاری و تولید در داخل ایران را از بین برده است. سرمایه دار (چه داخلی چه خارجی) قبل از اینکه دیناری در راه های تولیدی سرمایه  گذاری کند، به بازار فروش تولیدات آینده اش می اندیشد. و وقتی میبیند که تولیدات خارجی بازار داخلی را قبضه کرده اند، دلیلی برای سرمایه گذاری تولیدی نمی بیند

 قبل از ریاست جمهوری آقای روحانی، دولت ایران از تحریمهای ظالمانه به عنوان توفیقی اجباری استفاده میکرد برای توسعه اقتصادی، صنعتی شدن و خودکفایی. در این راستا، هم واردات را ارجحیت-بندی و تا اندازه ای کنترل میکرد و هم صادرات را تشویق و حمایت میکرد. این سیاست تجارت خارجی تا حدی بازار فروش را برای تولید کنندگان داخلی تضمین میکرد. نتیجه منطقی این سیاست افزایش سرمای  گذاری مستقیم/مولد (هم داخلی و هم خارجی) در ایران بود. آمار و ارقام آنکتاد سازمان ملل این روند رو به افزایش سرمایه گذاری خارجی قبل از روی کار آمدن آقای روحانی را به وضوح نشان میدهد. طبق این آمار، میزان سرمایه گذاری خارجی در ایران از  2 میلیارد و 983 میلیون دلار در سال 2009 به  3 میلیارد و 649 میلیون دلار در سال 2010،  به 4 میلیارد و 277 میلیون دلار در سال 2011، و به  4 میلیارد و 662 میلیون دلار در سال 2012 افزایش یافت

بر عکس، در سال 2014 (نخستین سال اجرای توافق هسته ای موقت و “تعامل” دولت آقای روحانی با دنیای غرب) ایران توانست تنها 2 میلیارد و 105 میلیون دلار سرمایه گذاری مستقیم خارجی جذب کند. این رقم نسبت به سال قبل (2013) حدود 31 درصد کاهش داشت. ایران در سال 2013 بالغ بر 3 میلیارد و 50 میلیون دلار سرمایه گذاری خارجی جذب کرده بود. این رقم نیز نسبت به سال 2012  کاهش قابل ملاحظه ای را نشان میدهد. کاهش سرمایه گذاری مستقیم/مولد در دوره ریاست جمهوری آقای روحانی نتیجه منطقی سیاست عدم حمایت دولت ایشان از تولید یا بازار داخلی میباشد

دلیل دیگر کاهش سرمایه گذاری مستیم در ایران را میتوان به گره زدن آینده اقتصاد ایران به آینده مذاکرات هسته ای نسبت داد. آینده مبهم و مشکوک این مذاکرات صنعتگران، کشاورزان، بنگاه های تولیدی، و بطور کلی بازار ایران را به بلاتکلیفی فلج کننده ای مبتلا کرده است که در آن سر مایه دار، چه داخلی یا خارجی، تمایلی به سر مایه گذاری بلند مدت تولیدی ندارد. شواهد نشان میدهد که با توجه به سیاست درها یا مرزهای باز و برون گرای دولت آقای روحانی، از نظر صنعتگران، کشاورزان و صاحبان بنگاهای تولیدی تعامل با قدرتهای غربی و مذاکرات هسته ای بیشتر شباهت به یک بازی “باخت-باخت” دارد تا “برد-برد.” بدین معنی که تولید کنندگان ایران، چه صنعتی و چه کشاورزی، نه تنها نگران شکست مذاکرات هستند، بلکه شاید مهمتر از آن نگران رسیدن به توافقی هستند که واردات ایران را بیش از پیش افزایش داده و لذا تولید آنها را باز هم محدود تر و یا حتی به تعطیلی کشانده، و به این ترتیب  بازار ایران را عمدتا تبدیل به یک بازار مصرف کالاهای خارجی بکند

دلیل سوم کاهش سرمایه گذاری خارجی در زمان ریاست جمهوری آقای روحانی اینست که دولت ایشان خیلی از قراردادها و سرمایه گذاریهای خارجی که در زمان دولت آقای احمدی نژاد به اجرا درآمده بود را متوقف یا معلق نموده به امید اینکه مذاکرات هسته ای به نتیجه رسیده و سرمایه گذاران غربی بیایند جای سرمایه گذاران غیر غربی را بگیرند. بعنوان مثال، آقای سید مسعود میرکاظمی، نماینده مردم تهران و عضو کمیسیون انرژی در مجلس، اخیرا فاش کرد که: ” الآن همه پروژه‌های نفت خوابیده است و تقریباً نفت را تعطیل کرده‌اند. منتظر هستند ۱+۵ به نتیجه برسد تا اروپایی‌ها بیایند سرمایه‌گذاری کنند. حتی چینی‌ها را هم بیرون کردند. متوجه نمی‌شویم که این چه کاری است!” وی همچنین گفت: “من این را با اطمینان می‌گویم که امروز واقعاً نفت و گاز تعطیل شده است.”